Ga met elkaar in gesprek over het volgende:
- Hoe vaak luister jij écht om te begrijpen, en niet om te reageren?
- Wanneer heb jij voor het laatst gedacht dat je collega iets bedoelde en bleek dat anders te zijn?
- Hoe vaak vraag je door als iets niet helemaal duidelijk is?
- Wat maakt het lastig om toe te geven dat je iets niet begrijpt?
- Voelt iedereen in ons team zich vrij om te zeggen: “Ik snap het niet”?
Doel van deze toolbox: elkaar beter begrijpen. Zo voorkomen we misverstanden, werken we veiliger en praten we open en eerlijk met elkaar.
Iedereen kijkt anders naar de wereld. Iedereen vertelt zijn eigen verhaal en geeft zijn eigen betekenis aan wat er gebeurt. Er is niet één waarheid, maar veel manieren om naar dingen te kijken. Wat er gebeurt, krijgt pas betekenis door hoe jij het ziet en voelt.
Vanuit een neutraal standpunt is de wereld simpelweg een aaneenschakeling van gebeurtenissen, niet goed, niet slecht, alleen zoals ze zijn. Maar mensen kleuren die gebeurtenissen met emoties, overtuigingen en cultuur. Dat maakt de wereld dynamisch, complex en voortdurend in verandering.
De wereld is als een groot web van mensen die met elkaar praten en doen. Iedereen ziet de wereld op zijn eigen manier. Hoe jij kijkt, bepaalt wat je ziet en hoe je ermee omgaat.
Als alles neutraal is, betekent dat de wereld op zichzelf geen vaste betekenis, waarde of oordeel heeft. Alles "gebeurt" gewoon, zonder dat het van nature goed of slecht is, alleen onze waarneming en invulling geven er een waarde aan.
Stel, een monteur staat op de rand van een hoog dak om rookgasafvoeren te vervangen. Objectief gezien is dit gewoon een situatie: een persoon bevindt zich op hoogte en voert een taak uit. Dit is neutraal.
Echter, het beeld van deze situatie hangt af van wie ernaar kijkt:
- Voor een veiligheidskundige: Dit kan als een uiterst gevaarlijke situatie worden beschouwd, vooral als de persoon geen harnas draagt of andere bescherming aanwezig is. De veiligheidskundige ziet risico’s en mogelijke gevolgen, zoals een val die fataal kan zijn.
- Voor de monteur zelf: Hij/zij kan dit als een routineklus beschouwen en zich niet echt zorgen maken, vooral als hij ervaring heeft. Hij ziet het misschien als ‘deel van het werk’.
- Voor een omstander: Een voorbijganger die dit ziet, kan schrikken en denken: "Dat ziet er gevaarlijk uit!" en mogelijk zelfs iemand waarschuwen.
- Voor de zwaartekracht: Het maakt de natuurwetten niets uit of iemand op het dak staat of niet. Als iemand zijn evenwicht verliest, trekt de zwaartekracht hem simpelweg naar beneden. Dat is geen straf of pech, het is gewoon hoe de natuur werkt.
De situatie op zichzelf blijft neutraal: er staat een persoon op een dakrand.
Pas wanneer de mens er betekenis aan geeft, wordt het gevaarlijk, onverantwoord, routine of iets anders.
Alles is neutraal, de mens geeft er betekenis aan. Dit doet men vanuit hun eigen gewonnen schat van informatie die men door de jaren heen heeft verzameld. Dit noemen we de rugzak. Iedereen heeft een rugzak met zijn of haar gewonnen kennis. Hierin zit alles wat men meegemaakt heeft, elke ervaring, elke herinnering. dit is wie je bent.
zo is mijn rugzak gevuld met:
Kennis & Inzichten – het herkennen en beheersen van risico’s, kennis van wetgeving, technologie, menselijk gedrag.
Verhalen – persoonlijke ervaringen en ervaringen die anderen met mij delen.
Nieuwsgierigheid – De drang om altijd meer te leren, vragen te stellen en een nieuwe kijk te ontdekken.
Creativiteit – Ideeën om problemen op te lossen, inspiratie te bieden en nieuwe mogelijkheden te zien.
Inlevingsvermogen – Om mensen te begrijpen, te luisteren en gesprekken betekenisvol te maken.
Neutraliteit – De kunst om zonder oordeel te kijken en verschillende standpunten te overwegen.
Maar mijn rugzak groeit voortdurend, elke keer als ik met iemand praat, voeg ik nieuwe inzichten toe.
Dit kan bijvoorbeeld zijn:
- Ervaringen – Alles wat je hebt meegemaakt, van successen tot fouten, vormt hoe je naar de wereld kijkt.
- Opleiding & Kennis – Wat je geleerd hebt via school, trainingen, werk en zelfstudie.
- Waarden & Overtuigingen – De normen, principes en overtuigingen die je richting geven.
- Emoties – Hoe je je voelt bij situaties en hoe die gevoelens je beslissingen beïnvloeden.
- Invloed van anderen – De lessen, adviezen en verhalen die je hebt meegekregen van collega’s, vrienden en familie.
- Culturele achtergrond – De gewoontes, tradities en context waarin je bent opgegroeid.
Elkaar verkeerd begrijpen gebeurt sneller dan we denken. Vaak luisteren we niet naar wat de ander écht zegt, maar naar wat wij dénken dat hij of zij bedoelt. Onze eigen “rugzak”, gevuld met ervaringen, overtuigingen en gewoontes kleurt hoe wij woorden en situaties begrijpen.
Soms gaat het om taal: een term die voor jou duidelijk is, betekent voor een ander iets heel anders.
Soms gaat het om de toon: je bedoelt iets als een grap, maar de ander hoort kritiek.
En soms gaat het om aannames: je vult in wat de ander denkt, zonder het te checken.
Voorbeeld:
Je collega zegt: “Dit klusje is zo gedaan.”
- Jij hoort: “We hoeven geen extra voorzorgsmaatregelen te nemen, zo klaar.”
- Hij bedoelt: “Het werk zelf duurt niet lang, maar we moeten wel eerst alles veilig maken.”
Misverstanden ontstaan dus niet alleen door slechte communicatie, maar vaak doordat we niet doorvragen of checken of we elkaar goed begrijpen.
Verkeerde inschatting van gevaar
- Jij denkt dat iets ongevaarlijk is omdat je het al jaren zo doet, maar je collega ziet direct meerdere risico’s.
- Voorbeeld: “Ik laat mijn gereedschap gewoon op de grond liggen, ik weet wel waar het ligt. Voor mijn collega lijkt het een struikelblok midden in de werkruimte”
Onvoldoende veiligheidsmaatregelen
- Een collega gebruikt geen gehoorbescherming omdat het geluid maar “even” duurt. Jij ziet echter dat dit blijvende schade kan veroorzaken.
- Voorbeeld: “Hij wilde alleen kort met de slijptol werken, maar ik zag dat zijn oren onbeschermd waren.”
Misverstanden in communicatie
- Jij zegt “zet het even vast” en je collega denkt dat je bedoelt “zet het vast met een kabelbinder”, terwijl jij een metalen klem bedoelt.
- Voorbeeld: “We dachten allebei dat we het goed hadden gedaan, maar toch kwam de leiding los.”
Verlies van focus
- Jij bent zo bezig met je eigen werk dat je niet ziet dat je collega op een gevaarlijke manier een ladder gebruikt.
- Voorbeeld: “Pas toen hij bijna uitgleed, zag ik dat hij op de bovenste trede stond.”
Conflicten en weerstand
- Jij spreekt iemand aan op zijn manier van werken, maar die voelt zich aangevallen en zegt dat jij je er niet mee moet bemoeien.
- Voorbeeld: “Ik bedoelde het goed, maar hij dacht dat ik hem voor gek zette.”
Ongeval of incident door onderschatting
- Kleine onveilige gewoontes blijven bestaan omdat “het altijd goed gaat”, tot het ineens misgaat.
- Voorbeeld: “Hij trok even snel een kabel zonder handschoenen, zoals hij al vaak had gedaan. Dit keer zat er een scherpe rand in de goot, waardoor hij zijn hand ernstig openhaalde.”
Verkeerde inschatting van gevaar voorkomen
- Vraag aan je collega: “Hoe zie jij deze situatie?” voordat je begint. Vaak merk je dan pas dat jullie een ander beeld hebben van het risico.
- Loop samen even naar de plek van het werk en benoem wat jij ziet als gevaarlijk, en luister naar wat de ander opvalt.
Onvoldoende veiligheidsmaatregelen vermijden
- Vertel waarom jij een maatregel belangrijk vindt, in plaats van alleen te zeggen dat het ‘moet’. Bijvoorbeeld: “Ik weet dat jij dit vaak doet zonder harnas, maar ik heb zelf gezien wat er kan gebeuren als het misgaat.”
- Laat je collega zien hoe jij het veilig aanpakt en vraag of hij/zij dat ook wil proberen.
Misverstanden in communicatie beperken
- Herhaal in je eigen woorden wat de ander zegt, zodat je zeker weet dat jullie hetzelfde bedoelen: “Dus jij wilt dat ik het van bovenaf vastzet, klopt dat?”
- Vraag actief door als iets onduidelijk is, in plaats van aannames te doen.
Verlies van focus tegengaan
- Spreek af dat jullie elkaar mogen aanspreken op dingen buiten de eigen taak, zonder dat de ander dat als kritiek ziet.
- Deel tussendoor even wat je opvalt: “Ik zie dat die kabel los ligt, wil jij dat straks even fixen?”
Conflicten en weerstand verminderen
- Begin een gesprek altijd met erkenning: “Ik snap dat jij het anders ziet…” of “Ik begrijp dat dit voor jou routine is…” voordat je je eigen punt brengt.
- Zoek naar overeenkomsten voordat je de verschillen bespreekt, zo voelt het minder als een aanval.
Ongeval of incident door onderschatting voorkomen
- Vertel je eigen ervaringen of bijna-ongevallen: “Ik dacht ooit ook dat dit wel veilig was, tot ik bijna onderuit ging.”
- Moedig anderen aan om hun verhalen te delen, zodat het niet alleen een lijst regels is, maar een verzameling van ervaringen.
Luister met de intentie om te begrijpen, niet om te reageren
- Focus eerst op wat de ander zegt, in plaats van alvast je antwoord te formuleren.
Check of je het goed hebt begrepen
- Zeg: “Dus als ik het goed begrijp, wil je dat ik…” en laat de ander bevestigen of corrigeren.
Vraag naar het ‘waarom’
- Vraag: “Waarom wil je het zo doen?” Zo krijg je inzicht in de gedachtegang achter iemands keuze.
Gebruik voorbeelden
- Leg uit wat je bedoelt aan de hand van een concrete situatie uit het werk. Dat maakt je boodschap duidelijker.
Let op je lichaamstaal en toon
- Soms bepaalt niet wát je zegt, maar hóe je het zegt of hoe je erbij kijkt, of de boodschap goed overkomt.
Vul niet in voor de ander
- Als iets onduidelijk is, vraag het. Vermijd aannames op basis van je eigen ervaring alleen.
Herken je eigen ‘rugzak’
- Wees je bewust dat jouw manier van kijken is gevormd door jouw ervaringen, en dat die niet altijd hetzelfde zijn als die van de ander.
Geef ruimte voor vragen
- Iedereen moet zich veilig voelen om te zeggen: ‘Ik snap het niet helemaal’ of ‘Ik zie het anders’..
Ja, begrijpen is het begin van begrip. Dat is een krachtige en diepzinnige uitspraak. Het laat zien dat echte verandering, inlevingsvermogen en groei beginnen met het begrijpen van iets of iemand. Pas wanneer je een situatie, een probleem of een persoon echt begrijpt, kun je er op een zinvolle manier mee omgaan.
Dit principe kan op veel gebieden worden toegepast:
In veiligheid – Een medewerker moet eerst de risico’s begrijpen voordat hij of zij effectieve maatregelen kan treffen.
In communicatie – Luisteren en begrijpen wat iemand écht bedoelt, leidt tot beter begrip en minder misverstanden.
In persoonlijke groei – Zelfinzicht begint met het begrijpen van je eigen gedachten, emoties en reacties.
In de rugzak van de ander – Conflicten en vooroordelen verdwijnen vaak wanneer mensen de tijd nemen om elkaars perspectief te begrijpen.
Begrip gaat dus verder dan alleen kennis opdoen, het gaat om inzicht, betrokkenheid en toepassing.
Scan de volgende code met de app om deze toolbox te bekijken.