Geluid ontstaat wanneer er trillingen in de lucht worden aangebracht. We maken zelf geluid om te communiceren en gebruiken apparaten die geluid maken. Op het werk is geluid vooral nuttig, maar het kan ook zo hoog zijn dat het schadelijk is voor het gehoor.

Binnen werkend Nederland komen hoge geluidsniveaus voor zoals bij metaalbewerkingen (denk hierbij aan lassen en slijpen), boren, zagen, werken in productieruimten, en dergelijke.
Veel geluid vergroot niet alleen de kans op gehoorschade maar kan ook leiden tot verhoogde bloeddruk, het optreden van stress, concentratiestoornissen en vermoeidheid. Door deze gezondheidsklachten kan de kans op ongevallen toenemen.

Wat is schadelijk geluid?

Is de muziek op de radio niet helemaal jouw smaak? Of leidt het af van jouw werk? Dan ervaren we dat als hinderlijk geluid. Is het volume zo hoog dat je je stem moet verheffen om met een collega te praten, dan wordt geluid schadelijk. Geluidsniveaus boven de 80 dB(A) zijn gedefinieerd als schadelijk geluid. In feite is het geluid te hard waardoor het gehoor kan beschadigen.

Gehoorverlies

Gehoorverlies kan geleidelijk ontstaan door langdurige blootstelling aan lawaai. Hoe hoger het geluidsniveau des te sneller gehoorbeschadiging ontstaat. Dit komt bovenop de normale ouderdomsdoofheid. Bij de ouder wordende mens gaat het gehoor in functie achteruit. Dat begint met de hoge frequenties. In het begin merk je gehoorverlies vaak niet op, pas na het bereiken van een bepaalde drempelwaarde ontdek je dat je niet alles meer goed hoort.

Gehoorverlies kan ook plotseling ontstaan door extreem hard geluid. Denk bijvoorbeeld aan een ontploffing, vuurwerk, geweerschoten, een straalmotor of een zeer luid concert. Wanneer directe schade aan het binnenoor ontstaat die niet meer kan herstellen, spreken we van een gehoortrauma.

Oorzaken van gehoorverlies

Gecombineerde blootstelling aan geluid én zogenoemde ototoxische stoffen kunnen de gevoeligheid van de gehoorcellen vergroten. Zo kan er al bij lagere geluidsniveaus gehoorschade ontstaan. Ototoxische stoffen zijn chemische substanties die invloed kunnen hebben op het gehoor ((tijdelijk) gehoorverlies) zoals onder andere organische oplosmiddelen, zware metalen of bepaalde medicijnen (bijvoorbeeld Aspirine). Ook trillingen en ultrasoon geluid (geluid met frequenties hoger dan 16 kHz) kunnen gehoorschade veroorzaken.

Effecten van gehoorverlies

De effecten van gehoorverlies zijn erg vervelend, omdat gesprekken met anderen moeilijker worden. Vooral als er meerdere mensen tegelijk praten en er achtergrondgeluiden zijn, kan de slechthorende de gesprekken niet meer goed volgen. Hoge en zachte geluiden zijn dan ook vaak minder goed of helemaal niet meer hoorbaar.

Gehoorapparaten kunnen slechts een deel van het probleem oplossen. Het gehoor wordt nooit meer als voorheen, waardoor gesprekken ook met een gehoorapparaat moeilijk blijven.

Een ander veel voorkomend effect is tinnitus (oorsuizen). Je ervaart dan hinderlijke geluiden zonder dat dit geluid er daadwerkelijk is. Voorbeelden zijn ruisen, een suistoon of fluiten. Dat geluid kan je continu of afwisselend horen. De een hoort het hard en de ander wat zachter. Ernstige tinnitus kan heftige gevolgen hebben waardoor mensen nauwelijks meer kunnen functioneren. Na een relatief korte periode van blootstelling aan hoge geluidniveaus - zoals bij een concert - verdwijnt de tinnitus na een dag of twee. Heb je pech, dan heb je de rest van je leven te maken met tinnitus.

Schadelijk geluid op het werk

Volgens de wetgeving moeten in het kader van de schriftelijke risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) de geluidsniveaus waaraan de werknemers op de arbeidsplaats zijn blootgesteld, beoordeeld en zo nodig gemeten worden. De Arbowet gaat ervan uit dat de gemiddelde geluidsblootstelling over een werkdag van acht uur niet hoger is dan 80 dB(A). Daarnaast zijn er ook grenzen gesteld aan geluidspieken.

Het geluidsniveau wordt weergegeven in decibel (dB). Om met een verschillende gevoeligheid van het oor voor diverse frequenties rekening te houden, wordt het geluid gemeten met een zogenoemde A-filter. De eenheid van het geluidsniveau wordt dan uitgedrukt in dB(A).
Om een indruk te krijgen van hoeveel 80 dB(A) is, is de volgende vuistregel toe te passen: Het geluid ligt waarschijnlijk boven de 80 dB(A) als je in een gesprek, waarin je op 1 meter afstand van de ander staat, je stem moet verheffen om verstaan te worden.

Berekeningen met geluidswaarden verlopen anders dan normaal. Een halvering van de blootstelling aan geluid geeft namelijk een vermindering van 3 dB(A). Dus als men door geluidswerende voorzieningen de geluidsdosis van 83 dB(A) halveert, is de nieuwe dosis 80 dB(A). Hetzelfde geldt als men in plaats van 8 uur nog maar 4 uur in een lawaaiige omgeving werkt, ook dan vermindert de blootstelling met 3dB(A).

Voor piekbelasting wordt een andere meeteenheid gebruikt namelijk dB(C). De grenswaarde is hier 135 dB(C). Hoge piekbelasting komen vaker voor dat je je realiseert. Denk hierbij maar eens aan het met een hamer op een stalen voorwerp slaan. ​​​​​​​

​​​​​​​Gehoorbescherming is een maatregel die vaak op korte termijn niet te vermijden is bij schadelijke geluidsniveaus. Bij voorkeur wordt dit ingezet als tijdelijke maatregel. Schadelijke geluidsniveaus moeten zoveel mogelijk bij de bron worden voorkomen. De werkgever moet daarvoor een plan maken om werkplekken waarbij het geluidsniveau hoger is dan 85 dB(A) te verlagen tot minder hoge geluidsniveaus. Dit kan door alternatieve werkmethoden of arbeidsmiddelen, technische maatregelen en een goed preventief onderhoud. Ook een andere indeling van ruimtes, het scheiden van lawaaiige en niet-lawaaiige werkplekken of een beperking van de blootstelling door een verbeterde organisatie van de werkzaamheden kunnen behulpzaam zijn.

Voorlichting en onderricht

Werkgevers dienen hun medewerkers die blootstaan aan een dagdosis boven de 80 dB(A) of piekniveaus boven de 135 dB(C) doeltreffend voor te lichten en te instrueren over de gevaren van geluid en over hoe om te gaan met de geluidswerende voorzieningen. Deze voorlichting en instructie dient in ieder geval plaats te vinden voordat een (nieuwe) medewerker voor het eerst werkzaamheden met geluidsbelasting verricht en wordt daarna minimaal jaarlijks, op steeds andere manieren herhaald.

Bij de voorlichting en onderricht wordt gekozen voor een combinatie van mondelingen en schriftelijk communicatie. Minimaal wordt daar aandacht besteed aan:

• De resultaten van de beoordeling/meting van de lawaainiveaus waaraan de werknemers zijn blootgesteld en een uitleg van de betekenis en mogelijk daaraan verbonden risico’s;
• De genomen maatregelen om de risico’s te voorkomen of tot een minimum te beperken en het effect van de maatregelen;
• Veilige werkmethoden om de blootstelling aan lawaai tot een minimum te beperken en de invloed van de medewerkers zelf op hoogte van geluidsniveau;

• Het juiste gebruik van gehoorbeschermers;
• Hoe signalen van gehoorbeschadiging zijn te herkennen en kunnen worden gemeld.

​​​​​​​Wat is audiometrie?

Audiometrie is een gehooronderzoek door een audioloog. Iedere medewerker die dagelijks wordt blootgesteld aan geluid hoger dan 85 dB(A) moet een gehooronderzoek worden aangeboden. Als uit de nadere risico-inventarisatie en -evaluatie blijkt dat ook andere medewerkers kans hebben op een gehoorbeschadiging, moet ook aan hen audiometrie worden aangeboden.