06 Gevaarlijke stoffen - Organisme
 >  Chroom-6 2021
Discussie > Bespreek het met je collega’s!
Ga met elkaar in gesprek over het volgende:
  1. Ik weet wat chroom-6 is.
  2. Herkenbaarheid chroom-6.
  3. Het gevaar van chroom-6.
Introductie Chroom-6
Wat is chroom?
Chroom is een metaal. De meest voorkomende vormen van chroom zijn chroom-0, chroom-3 en chroom-6. Chroom-0 wordt bijvoorbeeld gebruikt voor het verchromen van ijzeren kranen. Chroom-3 zit in mineralen die van nature voorkomen op aarde. Chroom-3 zit ook in onze voeding en is in die vorm dan ook onschadelijk voor de gezondheid. Chroom-6 zit net als chroom-3 in natuurlijke mineralen. Vanwege de nuttige eigenschappen, zoals de goede roestwerendheid, versterking van materieel wordt chroom-6 ook door mensen gemaakt. Chroom-6 kan nooit als enkel chroom-6 voorkomen, maar komt altijd voor als verbinding, daarom hebben we het over een chroom-6 verbinding.

Hoe gevaarlijk is chroom-6 eigenlijk?
De chroom-6 houdende coating zelf is niet gevaarlijk, maar bij het schuren van die coating komt het chroom-6 als stof vrij.
Je lichaam kan het stof dan op verschillende manieren opnemen. Een chroom-6 verbinding lost bijvoorbeeld op in zweet en komt zo via de huid in je lichaamscellen terecht. Een andere manier is via de luchtwegen: chroom-6 verbindingen lossen na inademing van stof op in het longslijm en nestelen zich in de longcellen. Als je dat longslijm ophoest en inslikt, komt het in de maag en darmen. Veel van de opgeloste chroom-6 verbindingen worden onder invloed van zogenaamde reducerende stoffen zoals vitamine C of glutathion omgezet in chroom-3 voordat deze in lichaamscellen kunnen komen. Bij inname van zeer grote hoeveelheden chroom-6 verbindingen wordt dus meer in de lichaamscellen opgenomen. Dit komt doordat dan de hoeveelheid reducerende stoffen opraakt.

De meeste chroom-6 verbindingen veranderen in water dus naar het onschadelijke chroom-3 maar als dit in een lichaamscel gebeurt kan er schade aan die cel ontstaan. Op de plek in het lichaam waar cellen beschadigd worden, kan een gezondheidsprobleem ontstaan, zoals schade aan het DNA wat kan leiden tot bijvoorbeeld kanker of auto-immuunziekten. Ook zijn er aanwijzingen dat chroom-6 verbindingen op deze manier het ongeboren kind kan schaden. Naast deze meest schadelijke effecten kunnen chroom-6 verbindingen zorgen voor flinke brandwonden en is het ook slecht voor het milieu.​​​​​​​
Risico's > Blootstelling aan chroom-6 verbindingen?
Een chroom-6-verbinding kan op drie manieren in het lichaam terechtkomen, te weten: ​​​​​​​
  • Het inademen van lucht waarin stof- en neveldeeltjes zweven die chroom-6 verbindingen bevatten;
  • Het inslikken van stofdeeltjes of dranken waar chroom-6 verbindingen in zitten;
  • Materiaal waarin chroom-6 verbindingen zitten via de huid binnendringen.​​​​​​​

Het risico op blootstelling van chroom-6 verbindingen binnen Kuijpers is het grootst door inademen.
Bij inademen van chroom-6 verbindingen kan er sprake zijn van acute of chronische risico’s die lichamelijke klachten kunnen veroorzaken. 
Ook moeten we rekening houden met het risico van Secundaire overdracht (het niet toepassen van hygiënische maatregelen).
Bij acute risico’s kunnen de volgende lichamelijke klachten ontstaan:
  • Irritatie keelholten en strottenhoofd.
  • Loopneus, neuszweren of neusbloedingen.
  • Perforatie van het neustussenschot.
  • Astmatische klachten.
  • Oedeem.
Bij chronische risico’s kunnen de volgende lichamelijke klachten ontstaan:
  • Ademhalingsproblemen (astma).
  • Huiduitslag (door chromaat allergie).
  • Longkanker.
  • Tumor aan de neus en neusbijholten.
  • Verandering genetisch materiaal.
Risico's > Waar komen we chroom-6 verbindingen tegen?
In welke materialen en producten zitten chroom-6 verbindingen?
  • Roestwerende verf en coatings, bijv. kozijnen, hekwerken, onderdelen van installaties, etc).
  • Geconserveerd hout dat in de industrie gebruikt wordt, 
  • Van nature in cement.
In welke werksituaties bij Kuijpers is blootstelling aan chroom-6 verbindingen mogelijk?
  • Handmatig/machinaal schuren, afbramen (haakse slijper), door slijpen, branden/ heet stoken (metaal verwarmen), snijden, boren of lassen van oppervlakken met chroom-6-houdende verf.
  • Poetsen/ opruimen van met stof vervuilde omgeving afkomstig van chroom-6 bewerkingen.
  • Lassen van roestvaststaal.
  • Het verwerken van geconserveerd hout.
  • Werken met nat cement.
Maatregelen > Omgaan met chroom-6 (blootstellingsrisico)
Op basis van het risico op blootstelling aan chroom-6 verbindingen tijdens het uitvoeren van de bewerking kan een indeling worden gemaakt in drie risicoklassen:

Risicoklasse Laag: Geen verhoogd blootstellingsrisico
Risicoklasse Middel: Mogelijk een verhoogd blootstellingsrisico
Risicoklasse Hoog: Zeker een verhoogd blootstellingsrisico


Risicoklasse Laag: Kortdurende bewerkingen waarbij nagenoeg geen stofvorming optreedt.

Risicoklasse Middel: Bewerkingen waarbij niet kan worden geconcludeerd dat de blootstelling aan
chroom-6 voldoende wordt beheerst, worden ingedeeld in risicoklasse 2. Dit betreft bewerkingen waarbij blootstellingsniveaus aan chroom-6 verbindingen en/of inhaleerbare stof zijn aangetoond op basis waarvan de overschrijding van de grenswaarde niet kan worden uitgesloten.

Risicoklasse Hoog: Bij deze werkzaamheden wordt chroom-6 verwijderd. Kuijpers verwijdert geen chroom-6! En voert geen werkzaamheden uit die vallen in deze risicoklasse. Voor het treffen van deze maatregelen dient een gespecialiseerd (gecertificeerd) bedrijf te worden ingeschakeld. 
Maatregelen > Arbeidshygienische STOP-strategie
De blootstelling aan chroom-6 kan anders zijn bij de verschillende werksituaties. De blootstelling hangt af van de chroom-6-verbinding waarmee de persoon in contact komt. Daarnaast verschillen de concentratie, duur en route van de blootstelling per situatie. Hoe goed chroom-6 opgenomen kan worden in het lichaam verschilt per route van blootstelling en per type chroom-6-verbinding. Voor blootstelling via inademing is de grootte van de stof- of neveldeeltjes die in de lucht vrijkomen, mede bepalend voor hoe goed de deeltjes ingeademd kunnen worden.

Het uitgangspunt is dat er geen (verspanende) werkzaamheden plaatsvinden aan Chroom-6 houdende materialen tenzij deze bewerking strikt noodzakelijk is. Indien hiervan sprake is, gelden onderstaande beheersmaatregelen.

Beheersmaatregelen moeten altijd gekozen worden volgens de Arbeidshygienische STOP-strategie.

S = Substitutie (bronaanpak)
De vraag moet gesteld worden of een bewerking nodig is of dat de bron in zijn geheel kan worden verwijderd.  Substitutie dient altijd als eerste maatregel overwogen te worden.

T = Technische beheersmaatregelen
Er bestaan verschillende typen technische beheersmaatregelen die de blootstelling sterk verminderen of zelfs helemaal wegnemen, denk aan omkasting (afzetten van het werkgebied), ingebouwde afzuiging in gereedschappen en afzuiginstallaties. Technische maatregelen zijn de eerste stap in het verminderen van de blootstellingen zijn erop gericht de blootstelling van alle werknemers op de werkplek te verminderen.

O = Organisatorische maatregelen
Is de deur dicht, en die klep goed afgesloten? Worden schadelijke stoffen of processen op de daartoe aangewezen werkplek uitgevoerd? Is het zeker dat zo min mogelijk mensen worden blootgesteld? Is de werkplek netjes en wordt deze regelmatig gereinigd? Wast iedereen zijn handen en gezicht voordat er gegeten, gedronken of gerookt wordt? Dit zijn allemaal voorbeelden van organisatorische maatregelen die substantieel bijdragen aan het verminderen van de blootstelling

P = Persoonlijke beschermingsmiddelen
Het kan voorkomen dat substitutie niet mogelijk is en technische en organisatorische maatregelen onvoldoende zijn. Persoonlijke beschermingsmiddelen zijn dan een laatste middel om blootstelling te verminderen. Persoonlijke beschermingsmiddelen zoals handschoenen, stofmasker en een veiligheidsbril, vormen een barrière tussen de huid en de longen en de kankerverwekkende stof.
Maatregelen > Risicomatrix

Hieronder de risicomatrix met daarin de verschillende werkzaamheden en de daarbij horende beheersmaatregelen.

Maatregelen > Afvoeren van met chroom-6 beschilderde elementen
Verwijdering, afvoer en het storten van chroom 6 houdend (rest)materiaal van de werklocaties die ontstaan bij de werkzaamheden onder:
  • Risicoklasse Laag & Middel – dit kan onder de reguliere afvalstromen geschieden.
  • Risicoklasse Hoog – dit wordt afgevoerd door de een gespecialiseerd bedrijf.
 
Gebruikelijke afvalregistratie op projectniveau hanteren.
Maatregelen > Toch in contact gekomen met chroom-6?
Indien ondanks alle beheersmaatregelen werknemers aantoonbaar toch zijn blootgesteld aan chroom-6, geldt een registratieplicht op persoonsniveau. Mocht dit zich hebben voorgedaan, dient contact opgenomen te worden met afdeling KAM.
Kuijpers heeft een wettelijke verplichting dat bij aantoonbare blootstelling aan carcinogene stoffen een registratieplicht heeft met een bewaartermijn van 40 jaar.
Tips > Voor meer informatie over chroom-6
Het chroom 6 protocol is ook te vinden in MAVIM
Ook staan een aantal aandachtspunten per fase beschreven, te weten:
  • Wie is verantwoordelijk is voor onderzoek
  • Tenderfase
  • Voorbereidende fase 
  • Uitvoering & onderhoudsfase 
  • Wetgeving

Scan de volgende code met de app om deze toolbox te bekijken.