Medewerkers die onderhoud of reparaties uitvoeren aan machines of aan/in elektrotechnische of werktuigbouwkundige-installaties doen risicovol werk. Zij openen de installatie of de machines of gedeelten daarvan, waardoor zij andere gevaren kunnen tegenkomen dan de medewerkers die de machines of installaties bedienen en/of gebruiken. Immers voor de bedienaars/gebruikers waren de gevaren afgeschermd.

De medewerkers die onderhoud of reparaties uitvoeren kunnen bijvoorbeeld in aanraking komen met:

• bewegende delen,
• spanning voerende delen,
• een gevaarlijke stof.

De gevaren die kunnen voorkomen worden ook wel 'energiebronnen' genoemd. Om letsel en gezondheidsschade te voorkomen moet de machine of het installatiedeel voorafgaand aan de werkzaamheden afgesloten worden (men noemt dit ook wel 'isoleren').

Al deze bovenliggende risico's kunnen ernstige gezondheidsschade of zelfs de dood tot gevolg hebben!

Wat zijn gevaarlijke energiebronnen

Bij werken aan installaties/machines kunnen de volgende typen energiebronnen worden onderscheiden:

• Mechanisch: bewegende delen (b.v. lopende band, tandwielen, roerwerk) of materialen (b.v. wegschietende deeltjes, stromend product);
• Elektrisch (b.v. elektrische spanning, statische elektriciteit); 
• Zwaartekracht (b.v. bedolven worden onder product);
• Thermisch: blootstelling aan hoge of lage temperaturen (b.v. door straling, chemische reacties, stoom, elektrische weerstand);
• Vloeistoffen en gassen onder druk (b.v. in hydraulische systemen, pneumatische systemen, gastanks, drukvaten, stoomleidingen);
• Chemisch: blootstelling aan gevaarlijke stoffen;
• Straling: blootstelling aan ioniserende straling, niet-ioniserende straling, elektromagnetische velden;
• Biologisch: blootstelling aan bacteriën, schimmels en virussen

Bij Kuijpers bestaat een LOTOTO-procedure uit de volgende stappen:

(De daadwerkelijke LOTOTO is stap 7 t/m 9)

Stap 1:

Werkvoorbereiding: inventariseer alle energiebronnen en bedieningselementen (zoals kleppen, schakelaars, stroomonderbrekers en stekkers, riemen of snaren (geef dit zo nodig aan op tekening)) en bepaal hoe de installatie geïsoleerd moet worden van de energiebronnen. Leg dit vast in een instructie;

Stap 2:

Informeer alle betrokken medewerkers over de benodigde Lock out;

Stap 3:

Zorg dat alle operationele werkzaamheden aan de installatie worden gestaakt;

Stap 4:

Bepaal welke acties noodzakelijk zijn (indien aanwezig vanuit de centrale bedienruimte) om gereed te zijn voor de Lock out;

Stap 5:

Start een 0-meting om de status van de installatie te bepalen (bijv. isolatie weerstandsmeter);

Stap 6:

1. Stop de installatie volgens de normale stop procedure;

2. Isoleer/ blokkeer de installatie van alle energiebronnen door middel van de energiecontrolepunten b.v.:
   • Stroomtoevoer uitschakelen,
   • Leidingen leegmaken en spoelen,
   • Leidingen druk loos maken,
   • Afsluiters dicht zetten,
   • Steekflenzen plaatsen,
   • Riemen of snaren verwijderen.

Ook deze isolatiewerkzaamheden zijn risicovol! Zorg voor de juiste veiligheidsmaatregelen!

3. Maak de installatie vrij van opgeslagen energie door b.v.:
   • De reststroom gecontroleerd laten wegvloeien,
   • De restdruk aflaten,
   • De installatie laten afkoelen,
   • Het restproduct opruimen.

Stap 7 (Lock-Out):

Het fysiek vergrendelen van een energiebron in de uit-stand met een persoonlijk hangslot, zodat inschakelen onmogelijk is.

Stap 8 (Tag-Out):

Het aanbrengen van een waarschuwingslabel bij het vergrendelpunt waarop staat wie aan de installatie werkt en sinds wanneer.

Stap 9 (Try-Out):

Het gecontroleerd testen of de installatie daadwerkelijk niet kan starten en of alle energiebronnen zijn uitgeschakeld.

Stap 10:

Voer de onderhouds-/reparatiewerkzaamheden uit;

Stap 11:

Als de onderhouds-/reparatiewerkzaamheden klaar zijn: informeer alle betrokkenen over het weer in bedrijf nemen van de installatie;

Stap 12:

Elke LOTOTO-geautoriseerde verwijdert zijn eigen sloten en labels. Alle gereedschappen worden opgeruimd. Alle schakelaars, afsluiters en mechanische aandrijvingen worden in de operationele positie gezet en de installatie wordt gestart volgens de normale start procedure.

Deze risico’s zijn representatief voor spanningsvrij werken en het toepassen van LOTOTO. Bij afwijkende omstandigheden beoordelen wij of aanvullende maatregelen of een wettelijk verplicht VGM-plan noodzakelijk zijn.

​​​​​​​Hieronder staan diverse voorbeelden van LOTOTO items: