Ga met elkaar in gesprek over het volgende:
- Is er altijd tijd voor veiligheid?
- Ben jij ervan overtuigd dat jouw team je steunt om veilig te werken?
- Waardoor ontstaan lastige situaties die mogelijk onveilig zijn?
- Is iedereen altijd voldoende aanspreekbaar voor de discussie over veiligheid?
- Welke misplaatste loyaliteit herken je bij jezelf?
Misplaatste loyaliteit betekent dat je uit trouw zijn aan collega’s, het projectteam of de leidinggevende dingen doet (of laat) die eigenlijk niet goed zijn, zoals onveilige situaties niet melden, fouten verzwijgen, of doorwerken terwijl je weet dat het risico’s met zich meebrengt. Het ontstaat vaak uit kameraadschap of het idee van “we lossen het zelf wel op”, maar kan uiteindelijk zorgen voor ongelukken, stress of onnodige kosten.
Misplaatste loyaliteit is een factor die terugkomt in bijna alle incidenten. Het gaat namelijk om de keuzes waarbij iemand kiest in het belang van het project in plaats van de veiligheid. Dat gebeurt meestal onbewust om het werk door te laten gaan, terwijl er achteraf beter een korte stop kon worden ingelast.
Een loyale en betrouwbare collega is iets dat we allemaal waarderen, maar wanneer kan die loyaliteit een risico vormen?
Deze toolbox behandelt die misplaatste loyaliteit: de situaties waarbij we een stap extra willen zetten in het kader van de voortgang, maar mogelijk een te groot risico nemen.
Door in bepaalde situaties een helpende hand te willen bieden, kom je onbewust in aanraking met risico's.
Enkele voorbeelden zijn:
1. De stille doorzetter
Situatie: Je werkt al jaren op een plek waar de werkdruk structureel te hoog is. Je collega's vallen uit of vertrekken, maar jij blijft doorgaan.
Misplaatste loyaliteit: Je voelt dat je “de boel moet dragen”, je kunt het team toch niet in de steek laten?
Gevolg: Je raakt overspannen, maar zegt niks. Want toegeven dat het je te veel wordt voelt als een soort van falen.
2. De ‘familiecultuur’
Situatie: Je werkt bij een organisatie waar gezegd wordt: “We zijn hier één grote familie.”
Misplaatste loyaliteit: Je voelt je verplicht om overal bij te zijn, altijd beschikbaar te zijn en persoonlijke problemen opzij te zetten voor “het geheel”.
Gevolg: Er is geen ruimte voor grenzen, je persoonlijke behoeften of feedback,want dat voelt als verraad aan “de familie”.
3. Werken terwijl je eigenlijk ziek bent
Situatie: Je hebt rugklachten of griep, maar gaat toch naar de werklocatie.
Misplaatste loyaliteit: Je wilt je collega’s niet in de steek laten en denkt: "Als ik er niet ben, ligt het werk stil of ik ga wel aan het werk, maar doe het wel wat rustiger aan."
Gevolg: Je maakt het erger voor jezelf en loopt risico op langdurige uitval, bovendien kan je collega`s aansteken.
4. Problemen negeren om de sfeer goed te houden
Situatie: Je ziet dat de veiligheidsregels niet altijd gevolgd worden.
Misplaatste loyaliteit: Je zegt niks, want je wilt je collega niet afvallen of "geen gezeik" veroorzaken.
Gevolg: Onveilige situaties blijven bestaan uit een soort misplaatste teamloyaliteit.
5. Jongere collega’s in bescherming nemen ten koste van jezelf
Situatie: Er is een jonge collega die nog veel moet leren. Jij vangt zijn fouten steeds op.
Misplaatste loyaliteit: Je herstelt zijn fouten, want je vindt dat je hem/haar moet beschermen.
Gevolg: Jij doet dubbel werk en raakt gefrustreerd, terwijl hij/zij geen verantwoordelijkheid leert nemen.
Voor de medewerker (individueel niveau)
1. Herken je grenzen
- Vraag jezelf af: Doe ik dit omdat ik het wil of omdat ik me verplicht voel?
- Als je structureel over je grens gaat (bijv. pijn, vermoeidheid, frustratie): dat is een alarmsignaal.
2. Leer ‘nee’ zeggen zonder schuldgevoel
Zeg bijvoorbeeld:
- “Ik help graag, maar vandaag is mijn planning al overvol.”
- “Ik wil het goed doen en dat lukt me nu niet als ik dit erbij pak.”
3. Ga in gesprek over wat je nodig hebt
- Niet als verwijt, maar vanuit jezelf: “Ik merk dat ik vaak extra uren draai en ik wil graag kijken hoe we dat beter kunnen verdelen.”
4. Zoek steun bij collega’s
- Vaak ben je niet de enige. Door er open over te praten met je directe collega`s, kun je samen sterker staan.
- Groepsdruk werkt beide kanten op: het kan ook helpen om samen te zeggen “tot hier en niet verder.”
5. Zorg goed voor jezelf
Rust nemen is geen zwakte. Door goed voor jezelf te zorgen, kun je uiteindelijk ook beter presteren.
Voor de werkgever / leidinggevende (organisatieniveau)
1. Behoud of creëer een cultuur waarin grenzen bespreekbaar zijn
Maak het normaal dat mensen aangeven wanneer iets te veel wordt zonder dat ze bang hoeven te zijn voor kritiek.
2. Let op signalen van overbelasting
Houd in de gaten wie altijd “ja” zegt, dat zijn vaak de mensen die zichzelf vergeten.
3. Beloon niet alleen hard werken, maar ook gezonde keuzes
Bijvoorbeeld: iemand die een jongere collega leert zelfstandig te werken in plaats van alles voor hem op te lossen.
4. Investeer in communicatievaardigheden
Train leidinggevenden op de bouwplaats om open gesprekken te voeren, ook over werkdruk en verantwoordelijkheidsgevoel. Gebruik hiervoor bijvoorbeeld de informatie uit de Safety Leadership training.
5. Bied alternatieven voor overwerk of werkzaamheden buiten reguliere uren
- Bijvoorbeeld in overleg met opdrachtgever of planner. Zorg voor duidelijke werkafspraken en een reëel tijdspad voor oplevering.
Iedere Kuijpers collega moet weten dat hij/zij zich gesteund mag voelen door de directie, het management en de directe leidinggevende. Dit staat beschreven in het Handboek veiligheid (voorheen veiligheidsboekje) in de KuijpersVeilig App maar ook in alle beleidsstukken en projectplannen die worden geschreven.
Als je twijfelt over de steun die je zou ontvangen in een situatie waarbij veiligheid een rol speelt, bespreek dit dan met je direct leidinggevende.
Heb je het gevoel of de ervaring dat veiligheid toch niet altijd op nummer 1 staat, neem dan contact op met de KAM-adviseur van jouw bedrijfsonderdeel of bespreek dit met de vertrouwenspersonen van Kuijpers (Susanne van Andel en Patrick van Lierop).
Scan de volgende code met de app om deze toolbox te bekijken.