Ga met elkaar in gesprek over het volgende:

1. Het dragen van adembescherming met P3-filter zou verplicht moeten zijn bij elke bewerking van kwartshoudend materiaal, ongeacht de duur van de taak.
2. Het is de verantwoordelijkheid van de medewerker zelf om te controleren of zijn/haar gereedschap goed is uitgerust met stofafzuiging of watertoevoer.
3. Welke werkzaamheden op jouw locatie veroorzaken het meeste stof?
4. Hoe goed zijn onze huidige maatregelen tegen stof? Wat kan beter?
5. Wat doe jij als je merkt dat er veel stof vrijkomt tijdens een klus?
6. Hoe zorgen we ervoor dat nieuwe collega’s of inleners ook veilig werken met stof?​​​​​​​

Bij veel werkzaamheden in de bouw en techniek komt stof vrij. Soms is dat zichtbaar, maar vaak ook niet. Vooral kwartsstof – een vorm van fijnstof die vrijkomt bij het bewerken van steenachtige materialen – vormt een ernstig gezondheidsrisico. Het inademen van deze microscopisch kleine deeltjes kan leiden tot blijvende longschade, zoals silicose, COPD en zelfs longkanker.

Omdat deze stoffen vaak onzichtbaar zijn, worden de risico’s nog weleens onderschat. Deze toolbox is bedoeld om bewustwording te creëren over de gevaren van kwartsstof en fijnstof en om praktische maatregelen aan te reiken waarmee we de blootstelling kunnen beperken. Zo zorgen we samen voor een gezonde en veilige werkomgeving.

Wat is het?

• Kwartsstof komt vrij bij bewerkingen van steen, beton, baksteen, tegels en keramiek.
• Fijnstof zijn kleine stofdeeltjes (PM10, PM2.5) die in de lucht zweven en ingeademd kunnen worden.

Kwarts is een natuurlijk mineraal dat voorkomt in zand en gesteenten en dus ook in veel bouwmaterialen. Als een materiaal meer dan 1,5% kwarts bevat, spreken we van kwartshoudend materiaal.

Veelgebruikte kwartshoudende materialen:

• Zandsteen: 50–90% kwarts
• Kalkzandsteen: 30–83% kwarts
• Cellenbeton: 12–44% kwarts
• Betonsteen: 23–40% kwarts

Kwartsstof komt vrij bij bewerkingen in kwarts zoals:

• Boren in beton of metselwerk voor het aanbrengen van leidingen, beugels of bevestigingspunten
• Frezen van sleuven in wanden en vloeren voor elektrotechnische of werktuigbouwkundige installaties
• Uitslijpen van sparingen voor wandcontactdozen, schakelaars of leidingdoorvoeren
• Zagen van kanaalopeningen in wanden of vloeren voor ventilatie- of afvoersystemen
• Doorslijpen van bouwmaterialen zoals dakpannen, betonbanden of stenen bij aanpassingen
• Schuren of egaliseren van vloeren voor het plaatsen van installaties of vloerdoorvoeren
• Sloopwerkzaamheden bij renovatie of vervanging van installaties
• Aanmaken en verwerken van mortels bij het inmetselen of afwerken van installatiedelen
• Schoonmaken van werkplekken door vegen, borstelen of blazen met perslucht (stofverspreiding!)

Alle soorten stof kunnen leiden tot:

• Irritatie van de neus-, keel en luchtwegen
• Benauwdheid en kortademigheid
• Hoesten

Specifiek kwartsstof kan veroorzaken:

• Silicose (stoflong): blijvende longschade
• COPD
• Longontsteking
• Longkanker

1. Bronmaatregelen

• Kies waar mogelijk voor materiaal zonder kwarts.
• Bestel materialen op maat om bewerkingen (en dus stofvorming) te beperken.
• Kies voor minder schadelijke werkmethodes (zoals zagen met waterkoeling i.p.v. droog slijpen).

2. Technische maatregelen

• Gebruik gereedschap met stofafzuiging of watertoevoer.
• Voorzie gereedschap van de juiste stofbeperkende hulpstukken.
• Zorg voor goede ventilatie op de werkplek.
• Werk zoveel mogelijk bovenwinds.

3. Collectieve maatregelen

• Rouleer medewerkers om blootstelling te beperken.
• Stofzuig in plaats van vegen of blazen met perslucht.
• Zorg voor een schone werkvloer.
• Voorzie de locatie van voldoende drinkwater en sanitaire voorzieningen.

4. Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM)

• Draag adembescherming met P3-filter, zeker bij gebruik van waterkoeling (i.v.m. nevel).
• Was je handen voor het eten en douche na werkzaamheden.
• Controleer of je gereedschap goed is uitgerust met afzuiging of watertoevoer.

Tips voor de Praktijk

• Stof dat je niet ziet, kan nog steeds gevaarlijk zijn.
• Laat machines met afzuiging altijd eerst even draaien vóór gebruik.
• Reinig werkplekken niet met perslucht, maar met stofzuiger of natte doek.
• Informeer nieuwe collega’s over de risico’s van kwartsstof.